Expeditie TOEN: een digitale speurtocht door Nijmegen!
Kom vanaf september alvast in de stemming voor TOEN en verken de stad met andere ogen. Overal in de stad, op historische locaties, vind je QR-codes die je meenemen naar het verleden. Scan een code en ontdek de verborgen geschiedenis van die plek.
Het Landhoofd
Kijk eens omhoog naar Het Landhoofd, een herkenningspunt langs de Waal. 150 jaar geleden gaf het Ministerie van Oorlog opdracht tot de bouw van het Landhoofd als verdedigingswerk bij de spoorbrug, destijds de enige brug in de omgeving. De spoorlijn was in de 19e eeuw van groot belang: als een vijand de brug in handen kreeg, kon die eenvoudig troepen en materiaal verplaatsen. Het Landhoofd maakte deel uit van een reeks stevige landhoofden met torens om de bruggen te beschermen en vijandige legers tegen te houden
Tenminste, dat was het oorspronkelijke plan, maar al vlak na de bouw discussieerde de spoorwegmaatschappij over een mogelijke sloop. In 1874 verloor Nijmegen de status van vestingstad. Moderne wapens maakten stenen verdedigingswerken zoals muren, poorten en het Landhoofd achterhaald. Veel bouwwerken verdwenen. Toen Het Landhoofd in 1879 gereedkwam, vroeg men zich direct af welke functie het gebouw nog kon vervullen. Sloop leek onvermijdelijk, totdat een praktisch probleem zich aandiende: veel Nijmegenaren liepen de spoorbrug over, omdat het pontje naar de overkant te duur was. Zo kreeg Het Landhoofd een nieuwe rol: twee brugwachters gezinnen trokken in het statige gebouw en hielden het voetgangersverkeer nauwlettend in de gaten om ze tegen te houden wanneer ze via de spoorbrug de overkant van de Waal probeerden te bereiken.
Jaren later tijdens de bevrijding van Nijmegen in de Tweede Wereldoorlog zag het Landhoofd voor het eerst militair geweld. De Duitse bezetter bouwde bunkers op de bovenverdieping van het landhoofd om het gebouw daarmee in te kunnen zetten voor oorlogsvoering! Het oorspronkelijke doel van het gebouw, verdediging in tijden van oorlog, is door de Nederlanders dus nooit ingezet, maar door onze oostelijke buren wel.
Voor de bouw van deze Duitse bunkers is het originele ridder standbeeld, die op de oosttoren stond, verwijderd. Oorspronkelijk keek deze ridder richting het zuiden, omdat Nederland in de 19e eeuw gewend was dat daar de vijand vandaan kwam.Toen bouwvakkers in 2008/2009 de bovenverdieping herstelden in de stijl van de torens van vóór de Tweede Wereldoorlog, haalden ze een grap uit met het terugplaatsen van de ridder. Hij was opeens niet meer naar het zuiden gericht, maar keek precies in de richting van het Vitesse-stadion in Arnhem.
Het landhoofd is van 10 t/m 19 oktober een van de locaties van het TOEN Festival. Haal snel je ticket voor de de activiteit ‘Pech in oorlogstijd’.
Bij deze activiteit stap je in de Zonnetrein en krijg je al rijdend door Nijmegen verhalen voorgeschoteld over mensen die tijdens de Tweede Wereldoorlog door het oog van de naald kropen of het noodlot net niet wisten te ontwijken.
Kijk voor de rest van het programma hier.
Codewoord: Oever
Stuur jij als eerste 6 van de 9 juiste codes naar ons door via Instagram? Dan maak je kans op een vrijkaartje of mooie korting voor TOEN! Houd onze Instagram pagina in de gaten en ontvang aanwijzingen naar de verschillende locaties.
Café de Blaauwe Hand
Locatie: Achter de Hoofdwacht 3, Nijmegen
Verborgen in een steegje naast de Stevenskerk vind je Café de Blaauwe Hand. Volgens velen het oudste café van Nijmegen. Sinds 1542 wordt hier al geschonken, en dat proef je. De dikke muren, lage plafonds en houten balken ademen geschiedenis. Hier klinken verhalen van eeuwen geleden tussen de glazen speciaalbier.
Schrijf je in voor de Hap&Snap tour waarbij je in dit gebouw hapjes en flitslezingen krijgt voorgeschoteld!
Koop hier je tickets voor:
Brouwerij De Hemel
Locatie: Franseplaats 1, Nijmegen
In het sfeervolle Commanderie van Sint Jan, ooit een klooster en gastenverblijf van de Johannieterorde, huist Brouwerij de Hemel. Hier wordt al sinds de middeleeuwen gebrouwen, gemalen en geproefd.
De eeuwenoude gewelven vertellen verhalen van monniken, gilden en bierliefhebbers. Vandaag de dag borrelt het er nog steeds van het ambachtelijk bier en live muziek.
Schrijf je in voor de Hap&Snap tour waarbij je in dit gebouw hapjes en flitslezingen krijgt voorgeschoteld!
Koop hier je tickets voor:
De Waagh
Locatie: Grote Markt 26, Nijmegen
In het hart van de stad, aan de Grote Markt, staat De Waagh: een van de meest iconische gebouwen van Nijmegen. Ooit werd hier gewogen, gekeurd en gehandeld, precies volgens de regels van de stad. Dit prachtige renaissancegebouw uit 1612 laat de uitstraling van de stad in de Gouden Eeuw zien. Nu kun je er terecht voor een goed glas en een goed verhaal.
Schrijf je in voor de Hap&Snap tour waarbij je in dit gebouw hapjes en flitslezingen krijgt voorgeschoteld!
Koop hier je tickets voor:
Het Besiendershuis
Locatie:Steenstraat 26, Nijmegen
Aan de Waal, op een van de oudste plekken van Nijmegen, ligt het Besiendershuis. In de 16e eeuw woonde hier de ‘besiender’. Dit was de man die namens de stad toezicht hield op de scheepvaart. Dit statige pand heeft veel bewoners gekend, maar bleef altijd verbonden met de stroom van handel, kunst en ideeën. Vandaag is het een plek voor kunstenaars en verhalenvertellers.
Schrijf je in voor de Hap&Snap tour waarbij je in dit gebouw hapjes en flitslezingen krijgt voorgeschoteld!
Koop hier je tickets voor:
Velorama
Locatie: Waalkade 107, Nijmegen
Al sinds 1981 is Velorama het unieke fietsmuseum in Nijmegen waar de geschiedenis van de fiets tot leven komt. In dit bijzondere museum ontdek je de ontwikkeling van het tweewielige vervoermiddel, van de houten loopfiets uit de 19e eeuw tot de moderne racefiets. Velorama is een plek vol verhalen over avontuur, techniek en vrijheid op de fiets.
Vanaf hier begint ook de fietstocht van TOEN op de fiets, waarbij je op ons meest Nederlandse vervoersmiddel de natuur rondom Nijmegen kan ontdekken. Een tocht waarbij geschiedenis en natuur met elkaar verbonden worden!
Koop hier je tickets voor:
Thiemeloods
Locatie: Thiemeloods, Leemptstraat 34, Nijmegen
De Thiemeloods is een bijzonder industrieel erfgoedgebouw dat oorspronkelijk onderdeel was van de zeepfabriek Thieme & Co. Hier werden grondstoffen en producten opgeslagen en bewerkt, waardoor het een belangrijke plek was in de Nijmeegse industriegeschiedenis.
Tegenwoordig bruist het hier van culturele evenementen en levendige activiteiten, waarmee het verleden een nieuwe betekenis krijgt.
Geschiedeniskenner? Wist-je-datjes-expert? Schrijf je dan in voor de Grote Nijmeegse Geschiedenisquiz die dit jaar in de Thiemeloods zal plaatsvinden!
Koop hier je tickets voor:
De Latijnse School
Locatie: De Latijnse School, Sint Stevenskerkhof 2, Nijmegen
De Latijnse School in Nijmegen is een historische plek waar eeuwenlang jongeren werden voorbereid op het vervolgonderwijs en hun verdere leven. Ooit stond hier een centrum van geleerdheid en taalonderwijs, dat jonge mensen kennis bijbracht over de wereld, filosofie en retorica.
Tijdens deze sessie duiken we in wat de middeleeuwen ons kunnen leren over actuele vraagstukken. Een bijzondere kans om verleden en heden met elkaar te verbinden.
Koop hier je tickets voor:
Batavierenweg
Locatie: Batavierenweg, ter hoogte van het Vrouwendaal
De Batavierenweg ligt op een van de oudste plekken van Nijmegen, waar ooit het Romeinse legerkamp stond. Hoog op de stuwwal bood deze locatie uitzicht en bescherming, en groeide uit tot de Romeinse stad Ulpia Noviomagus Batavorum.
Tegenwoordig fiets je hier door een landschap dat het verhaal vertelt van Nijmegen’s groei van hoog naar laag, van vestingstad tot rivierstad. Tijdens de fietstocht ontdek je hoe deze plek de geschiedenis en architectuur van de stad heeft gevormd.
Koop hier je tickets voor:
Verticale fietstocht: van stuwwal naar Waal (inclusief lokaal speciaalbiertje)
Begraafplaats daalseweg
Locatie: Daalseweg 237, Nijmegen.
De begraafplaats aan de Daalseweg is sinds de 19e eeuw een plek waar Nijmegenaren hun dierbaren herdenken. Omdat het stadscentrum te klein werd, werden hier buiten de stad nieuwe graven aangelegd. Vooral gewone burgers en lokale families vonden hier hun laatste rustplaats, omgeven door natuur die troost biedt.
Met haar oude bomen en monumentale graven vertelt de begraafplaats het verhaal van generaties Nijmegenaren. Tijdens de lichtjesavond gaat zangeres en schrijver Cassandra Onck in gesprek over troost en herinnering.
Koop hier je tickets voor:
Licht tussen de graven
Collectiedepot Museum De Bastei: Canisius college
Locatie: Berg en Dalseweg 77, Nijmegen
Aan de Berg en Dalseweg, in het historische Canisius College, ligt het museumdepot van De Bastei. Hier wordt de grootste natuurhistorische collectie van Gelderland veilig bewaard en met zorg behandeld.
De Canisiuscollectie, een belangrijke oude verzameling die ooit in het Canisius College was ondergebracht, is dit jaar weer teruggekeerd naar diens oorspronkelijke plek.
Tijdens TOEN 2025 kun je een exclusief kijkje nemen achter de schermen en ontdekken hoe dieren met zowel oude als moderne technieken worden geconserveerd en tentoongesteld.
Koop hier je tickets voor:
De verborgen schatten in het Canisius College: een exclusief kijkje!
Hortus Nijmegen
Locatie: Victor Westhofflaan 22 (Google Maps: d’Almarasweg 22D)
Verscholen aan de rand van de stad ligt de Hortus Nijmegen, een oase van groen waar planten, wetenschap en geschiedenis samenkomen. In deze botanische tuin groeien geneeskrachtige kruiden, verfplanten en bijzondere bloemen.
De Hortus is niet alleen een plek om te ontspannen, maar ook om te ontdekken. In de middeleeuwen werden van planten kleurstoffen gemaakt, waarmee kunstenaars hun verf mengden.
De tuin vormt daarom de perfecte locatie voor jonge kunstenaars om zelf te experimenteren met natuurlijke verf, net als de gebroeders Van Lymborch dat eeuwen geleden deden.
Koop hier je tickets voor:
Kidsworkshop: verf als een Middeleeuwse kunstenaar
Museum kam
Locatie:
Museum Kamstraat 45, Nijmegen.
Aan de rand van Nijmegen-Oost staat Museum Kam, ooit gebouwd om de indrukwekkende archeologische vondsten van de stad een thuis te geven. Al sinds 1922 worden hier sporen van Romeinen, Bataven en middeleeuwse bewoners bewaard en tentoongesteld. Het statige gebouw ademt de sfeer van vroege archeologie en wetenschappelijke nieuwsgierigheid.
De wijk rondom het museum, wat nu een groene en geliefde woonbuurt is, lag in de Romeinse tijd buiten de stadsgrenzen. Maar onder de grond liggen eeuwen aan geschiedenis verborgen: grafvelden, wegen en restanten van oude nederzettingen.
Een ideale plek om te starten voor een lunchwandeling door het verleden van Nijmegen-Oost!
Koop hier je tickets voor:
In de voetsporen van de Romeinen: Lunchwandeling
Brebl
Locatie: Waalbandijk – voormalig Honigcomplex, Nijmegen
Waar vroeger machines en materialen van de Honigfabriek werden opgeslagen en onderhouden, klinken nu beats, gesprekken en ideeën. Culturele vrijplaats Brebl is gevestigd in een voormalig technische loods op het oude Honigterrein. Brebl vormt nu een rauwe, creatieve broedplaats voor makers, denkers en doeners.
De locatie ademt de sfeer van experiment en vernieuwing en vormt daarmee de perfecte plek voor een avond vol prikkelende verhalen, muziek en kunst over het verleden en heden van drugsgebruik.
Koop hier je tickets voor:
Weezenkerkhof NeerboscH
Locatie: Scherpenkampweg
Sprekers van stichting Memento Mori, horend bij Weezenkerkhof, vertellen hun verhaal tijdens de activiteit Licht tussen de graven.
Voor de aanleg van het Weezenkerkhof werd in 1877 een stukje grond gekocht. Wezen, medewerkers en bestuursleden vonden op dit kerkhof hun laatste rustplaats, overschaduwd door een oude treurbeuk.
Momenteel zijn van de 526 begravingen nog 41 graven zichtbaar, waaronder die van de stichter Johannes van ’t Lindenhout en zijn vrouw Hendrina Sipman (gestorven in resp. 1918 en 1900). De begraafplaats is uniek, vanwege het grote aantal begraven kinderen.
Meld je hier aan voor:
De basis
Locatie: Groenewoudseweg 322
Op de plaats waar nu De Basis staat, werd in 1908 de St. Antoniusschool gebouwd. In 1970 vond de verhuizing van de Stichting Doornroosje naar de St. Antoniusschool plaats. Vanaf dit moment dient het gebouw als centrum voor muzikale creativiteit en culturele uitwisseling. In 2014 verhuisde Doornroosje naar het Stationsplein, waardoor ruimte vrij kwam voor nieuwe initiatieven.
In 2015 werd de Stichting De Nijmeegse School opgericht, en in 2016 kreeg het pand de naam De Basis. Op 1 oktober 2021 heeft De Basis haar deuren geopend, hebben de residents hun intrek genomen en is deze broedplaats het kloppend hart van de Nijmeegse muziekscene geworden. Ruim 3 jaar later dus tijd voor jou om de Basis te bezoeken!
Koop hier je tickets voor:
Joodse Synagoge
Locatie: Gerard Noodtstraat 21
Aan het begin van de veertiende eeuw was Nijmegen de belangrijkste Joodse vestiging van het land. De gemeenschap werd verwoest bij de pestepidemie van 1349. Hierna vestigden zich wederom Joden in de stad en een eerste synagoge wordt aan het begin van de vijftiende eeuw vermeld als schola judeorum in de huidige benedenstad aan de Jodengas. De Joodse gemeenschap in Nijmegen verdween weer aan het einde van die eeuw. In de zeventiende eeuw is er weer een Joodse gemeenschap in de stad. In 1913 werd een nieuwe synagoge ingewijd aan de Gerard Noodtstraat.
Koop hier je tickets voor:
Huis van de Nijmeegse Geschiedenis
Locaties: Mariënburg 26
De Mariënburgkapel is rond 1430 gebouwd als onderdeel van een kloostercomplex van nonnen. Het is het enige gebouw van het kloostercomplex dat bewaard is gebleven. Tegenwoordig vind je hier het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis, een ontmoetingsplaats voor iedereen die iets wil weten of vertellen over de geschiedenis en het erfgoed van Nijmegen.
Hier kun je terecht voor wisselende tentoonstellingen, lezingen en activiteiten en antwoorden op al je vragen over de geschiedenis van Nijmegen.
Kom jij ook langs?
Koop hier je tickets voor:
Regionaal Archief Nijmegen
Locaties: Mariënburg 27
Het Regionaal Archief Nijmegen is onderdeel van de gemeente Nijmegen en vormt het geheugen van Nijmegen en de regio. Het RAN beheert meer dan 1.300 archieven, maar heeft bijvoorbeeld ook grote collecties kranten en foto’s.
Koop hier je tickets voor:
De Lindenberg
Locatie: Ridderstraat 23
De Lindenberg is hét cultuurhuis van Nijmegen. Hier kun je deelnemen aan culturele cursussen, workshops, activiteiten en voorstellingen.
Kroon jij jezelf in de Lindenberg tot expert van de Nijmeegse geschiedenis?
Meer informatie over:
